Jak wyczyścić blachy z piekarnika? Sprawdź 6 trików

Przypalony tłuszcz na dnie blachy to nie zwykłe zabrudzenie, tylko zwęglona warstwa trwale związana z metalem. Dlatego pytanie, jak wyczyścić blachy z piekarnika, sprowadza się do wyboru metody dopasowanej do rodzaju powłoki i wieku plamy. Świeży nalot ustąpi pod wpływem samego octu, ale stary, zapieczony nagar wymaga sody, soli albo tabletki do zmywarki. Zła metoda potrafi za to trwale zniszczyć powłokę nieprzywierającą.

Dlaczego przypalony tłuszcz i resztki tak mocno przywierają do blachy?

Przypalone resztki na dnie blachy nie są zwykłym zaschniętym tłuszczem, który spłucze sam płyn do naczyń. Pod wpływem wysokiej temperatury tłuszcz i białka z mięsa, sosu czy ciasta ulegają polimeryzacji – łączą się w twardą, zwęgloną warstwę silnie związaną z metalem. Dlatego zwykłe mycie gąbką często tylko rozprowadza brud po powierzchni, zamiast go usuwać.

Większość blach do pieczenia wykonana jest ze stali węglowej, często pokrytej powłoką antyadhezyjną ułatwiającą wyjmowanie wypieków. Ten sam problem dotyczy wnętrza urządzenia – ścianek, dna i szyby, na których osiada tłuszcz z każdego pieczenia. Dlatego czyszczenie całego piekarnika wymaga podobnego rozeznania w materiałach co sama blacha – powłoka decyduje o tym, jak agresywnie można szorować powierzchnię bez ryzyka jej zarysowania.

6 sprawdzonych sposobów na czyszczenie przypalonej blachy

Poniższe metody są ułożone od najłagodniejszej do najsilniejszej, zaczynając od zwykłego octu i kończąc na skoncentrowanej chemii z tabletki do zmywarki. Wybór zależy od dwóch czynników: jak długo brud zdążył się utrwalić na blasze i czy blacha ma delikatną powłokę nieprzywierającą, czy jest z gołej stali węglowej.

1. Ocet z wodą na świeże i lekkie zabrudzenia

Rozcieńczony ocet spirytusowy rozprawia się ze świeżym tłuszczem, zanim zdąży się zwęglić. Na starych, grubych przypaleniach sam ocet nie wystarczy i trzeba sięgnąć po mocniejszą metodę.

Przygotowanie roztworu i czyszczenie blachy octem przebiega w pięciu krokach:

1. Zmieszaj ocet spirytusowy z ciepłą wodą w proporcji 1:1 w butelce ze spryskiwaczem.
2. Spryskaj całą powierzchnię blachy, szczególnie miejsca z widocznym nalotem.
3. Odczekaj od kilkunastu minut do kilku godzin, zależnie od grubości zabrudzenia.
4. Zeszoruj powierzchnię gąbką z dodatkiem płynu do mycia naczyń.
5. Spłukaj blachę pod ciepłą bieżącą wodą i wysusz ręcznikiem.

2. Pasta z sody oczyszczonej i octu na średnie przypalenia

Pasta z trzech łyżek sody oczyszczonej i dwóch do trzech łyżek octu radzi sobie z przypaleniami, których nie usunął sam ocet. Zbyt płynną lub zbyt suchą konsystencję koryguje się, dodając albo odbierając łyżkę wody.

Trzy elementy tej metody decydują o wyniku:

• Proporcje pasty – trzy łyżki sody na dwie do trzech łyżek octu tworzą gęstą masę, która przykleja się do pionowych i nierównych powierzchni blachy, nie ściekając.
• Czas działania – od 20 do 60 minut, przy czym świeże plamy wymagają bliżej dolnej granicy, a zaschnięte, stare przypalenia nawet godziny kontaktu.
• Sposób spłukania – ciepła woda rozpuszcza resztki pasty szybciej niż zimna i ułatwia zmycie rozmiękczonego tłuszczu bez dodatkowego szorowania.

Soda oczyszczona ma odczyn zasadowy, a ocet kwasowy, więc po zmieszaniu chemicznie się neutralizują – reakcja, którą widać jako intensywne pienienie, nie ma już właściwości ani jednego, ani drugiego składnika. Za skuteczność metody odpowiada coś innego: pęcherzyki dwutlenku węgla fizycznie odrywają brud od powierzchni metalu, ułatwiając jego usunięcie podczas szorowania.

3. Soda oczyszczona i folia aluminiowa na zaschnięty nagar

Ta metoda łączy chemiczne zmiękczanie sodą z mechanicznym ścieraniem zgniecionym kawałkiem folii aluminiowej. W porównaniu z druciakiem folia ściera nagar bez głębokich rys na powierzchni metalu.

Czyszczenie blachy sodą i folią aluminiową obejmuje pięć kroków:

1. Posyp całą zabrudzoną powierzchnię sodą oczyszczoną.
2. Dolej odrobinę wody, aby uzyskać gęstą, kleistą pastę.
3. Odczekaj 10 minut, wydłużając czas przy grubszym nalocie przypaleń.
4. Zgnieć kawałek folii aluminiowej w kulkę i zeszoruj nim powierzchnię.
5. Spłukaj blachę pod bieżącą wodą i sprawdź, czy nagar zniknął całkowicie.

Mechaniczne szorowanie folią sprawdza się na gołej stali węglowej, ale na blachach z powłoką nieprzywierającą może trwale zniszczyć jej powierzchnię. Przy takim sprzęcie lepiej wybrać metodę na bazie octu albo delikatnej pasty z sody, bez intensywnego pocierania.

4. Sól kuchenna w rozgrzanym piekarniku na sucho

Ta metoda nie wymaga wody ani mieszania składników. Zetknięcie z gorącą powierzchnią blachy sprawia, że sól działa jak naturalny, delikatny środek szorujący. Stosuje się ją bezpośrednio w piekarniku, na sucho, tuż po wyjęciu blachy z pieczenia.

Dobór wariantu zależy od świeżości i grubości przypalenia:

• Jeśli plama jest świeża i cienka, nasyp sól na zimną blachę i odczekaj 30 minut przed zmyciem.
• Jeśli przypalenie jest grube i ciemne, wsyp sól na blachę w piekarniku nagrzanym do około 100°C i poczekaj, aż sól zbrązowieje.
• Jeśli zabrudzenie jest lekkie, ale uporczywe, wymieszaj sól z sokiem z cytryny i wetrzyj pastę w plamę na kilka minut.

5. Soda oczyszczona z wodą utlenioną na najtrudniejsze przypalenia

To najsilniejsza z domowych metod, zarezerwowana dla blach, na których zawiodły wcześniejsze sposoby. Woda utleniona w połączeniu z sodą rozkłada nawet wielomiesięczne, mocno zwęglone naloty, których nie usunął ani ocet, ani szorowanie folią.

Metoda ma dwa warianty, zależne od stopnia zabrudzenia:

• Wersja pasty – sodę oczyszczoną miesza się z wodą utlenioną na gęstą masę, nakłada na przypalenie na 20 minut, a po tym czasie doszorowuje solą kuchenną dla wzmocnienia efektu ścierania.
• Wersja warstwowa – na najgrubszy nagar nakłada się warstwę sody, potem wody utlenionej i ponownie sody, po czym pozostawia całość na 2 do 3 godzin, zanim zmyje się rozmiękczony brud.

Nadtlenek wodoru bywa stosowany też do rozjaśniania powierzchni, dlatego na blachach z widocznymi otarciami warto przetestować pastę w niewielkim, niewidocznym miejscu. Szczegóły reakcji zależą od stanu powłoki, więc w razie wątpliwości pomaga też sprawdzenie zaleceń producenta sprzętu.

6. Tabletka do zmywarki na bardzo zapieczone blachy

Tabletka do zmywarki zawiera skoncentrowane detergenty i enzymy rozkładające tłuszcz. Dzięki temu radzi sobie z zapieczonym nagarem, którego nie ruszyły łagodniejsze metody, ale kontakt ze skórą wymaga założenia rękawic ochronnych.

Namaczanie blachy z tabletką do zmywarki przebiega w sześciu krokach:

1. Umieść blachę w zlewie, wannie albo dużej misce.
2. Połóż na środku blachy jedną tabletkę do zmywarki.
3. Zalej całość wrzątkiem, tak by przykryć zabrudzoną powierzchnię.
4. Odczekaj około 2 godzin, aż tabletka się rozpuści.
5. Wyjmij resztki tabletki i zeszoruj gąbką miejsca oporne.
6. Spłukaj blachę dokładnie pod bieżącą wodą, najlepiej w rękawicach.

Czy każdą blachę można czyścić sodą, octem i szorowaniem?

Nie każda z opisanych metod nadaje się do każdej blachy – decyduje rodzaj powierzchni, nie tylko stopień zabrudzenia. Powłoka antyadhezyjna, najczęściej z politetrafluoroetylenu (PTFE) znanego jako teflon, wymaga zupełnie innego traktowania niż goła stal węglowa.

Wybór metody zależy od tego, z czym mamy do czynienia:

• Jeśli blacha ma powłokę nieprzywierającą, unikaj druciaków i detergentów z mikrocząsteczkami, a wybieraj ocet albo delikatną pastę z sody bez intensywnego szorowania.
• Jeśli blacha jest z gołej stali węglowej bez powłoki, możesz stosować mocniejsze szorowanie, folię aluminiową i sól w rozgrzanym piekarniku.

Detergenty z mikrocząsteczkami oraz twarde gąbki i druciaki mogą trwale uszkodzić powłokę antyadhezyjną, nawet jeśli efekt czyszczenia wydaje się od razu zadowalający. Te same zasady dotyczą usuwania przypaleń z piekarnika, a przy wątpliwościach co do rodzaju powłoki najbezpieczniej sprawdzić instrukcję producenta konkretnego sprzętu.

Zapobieganie przypaleniom blachy zaczyna się już podczas pieczenia

Trzy nawyki ograniczają liczbę przypaleń na blasze niemal do zera, zanim jeszcze dojdzie do czyszczenia. Najważniejszy z nich to oddzielenie potrawy od metalu za pomocą papieru do pieczenia albo naczynia żaroodpornego.

Poza wyborem naczynia liczą się jeszcze dwa momenty:

• Piecz na papierze do pieczenia lub w naczyniu żaroodpornym, zamiast kładąc potrawę bezpośrednio na blasze.
• Czyść blachę zaraz po pieczeniu, zanim resztki tłuszczu zdążą się zwęglić i przywrą do metalu.
• Odczekaj około 15 minut na ostygnięcie blachy po wyjęciu z piekarnika, żeby uniknąć poparzenia podczas czyszczenia.

Pieczenie z użyciem grilla generuje wyższą temperaturę bezpośrednio nad potrawą, przez co tłuszcz skapujący na blachę przypala się szybciej niż podczas pieczenia tradycyjnego. Znajomość funkcji grill w piekarniku pomaga przewidzieć, kiedy warto podłożyć papier albo naczynie żaroodporne. Efekt trzech powyższych nawyków jest wymierny – czyszczenie zajmuje kilka minut, nie godzinę szorowania raz na jakiś czas.

Osuszanie i przechowywanie blachy chroni ją przed rdzą

Mokra blacha ze stali węglowej odłożona do szafki to najczęstsza przyczyna rdzy, nie sam kontakt z wodą podczas mycia. Wilgoć uwięziona między metalem a ściankami szafki przyspiesza korozję nawet po jednorazowym niedosuszeniu.

Prawidłowe osuszenie blachy obejmuje cztery kroki:

1. Spłucz blachę pod bieżącą wodą i wytrzyj ją do sucha ręcznikiem papierowym lub bawełnianym.
2. Włóż wilgotną blachę do pustego piekarnika i nagrzej go do 150°C.
3. Susz blachę z powłoką nieprzywierającą 15 do 20 minut przy otwartych drzwiczkach.
4. Przechowuj blachę w suchym miejscu, dopiero po całkowitym ostygnięciu metalu.

Ten sam zabieg działa też po czyszczeniu całego wnętrza wilgotną gąbką – nagrzanie piekarnika do 150°C dosusza ścianki i eliminuje ryzyko zacieków. Obsługa panelu przy takim suszeniu nie różni się od zwykłego pieczenia, więc włączanie i ustawianie piekarnika ogranicza się do wybrania temperatury i czasu na panelu. Przy blachach z powłoką nieprzywierającą zbyt długie suszenie w wysokiej temperaturze przyspiesza zużycie powłoki, dlatego lepiej trzymać się podanego czasu niż wydłużać go na wszelki wypadek.